Obowiązki pracownicze mają charakter powszechny, odnoszą się do wszystkich pracowników, niezależnie od podstaw nawiązania stosunku pracy i rodzaju wykonywanej pracy. Przestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy zostało jednoznacznie określone mianem obowiązku podstawowego.

  Obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy określa Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Jednym z podstawowych obowiązków pracownika wynikającym z art. 100 § 2 pkt. 3 k.p. jest przestrzeganie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożaro-wych.

  Powyższy przepis rozwija art. 211 k.p., zgodnie z którym pracownik w szczególności jest zobowiązany:

• znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
• wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych,
• dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,
• stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,
• poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,
• niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożącym im niebezpieczeństwie,
• współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

Wskazany wyżej katalog nie jest katalogiem zamkniętym. Powyższe obowiązki pracodawca może rozwijać i konkretyzować np. w regulaminie pracy nakładając na pracowników obowiązki dodatkowe, których przestrzeganie również jest obowiązkowe.

Pracownicy po dłuższym okresie pracy mogą popaść w rutynę, w której zaniedbują środki ochrony i lekceważą zagrożenia przyczyniając się do powstania zdarzeń wypadkowych. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 1963 r., I PR 281/62, OSNC 1964, nr 7-8, poz. 145 stwierdził: „okoliczność, że pracownicy wykonujący przez dłuższy czas określoną czynność oswajają się w dużym stopniu z niebezpieczeństwem związanym z wykonywaną pracą, nie zwalnia ich od obowiązku przestrzegania należytej i określonej doświadczeniem życiowym lub właściwymi przepisami ostrożności.”

Pracownikami, na których spoczywają szczególnego rodzaju obowiązki są osoby kierujące pracownikami, ponieważ odpowiadają oni za bezpieczeństwo podległych pracowników. 

W myśl art. 212 k.p., osoba kierująca pracownikami jest zobowiązana:

• organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy,
• dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,
• organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy,
• dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego, a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,
• egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
• zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Osoby kierujące pracownikami są obowiązane przestrzegać przepisów określonych zarówno w art. 212 jak i 211 k.p.

Jak stwierdził w wyroku z dnia 13 października 1972 r. Sąd Najwyższy, II PRN 74/72, OSNC 1973, nr 6, poz. 110 - „pracownik, któremu powierzono kierowanie pracą innych, z samej istoty sprawowanej funkcji jest zobowiązany do stałego czuwania nad tym, by praca podległych mu pracow¬ników przebiegała zgodnie z przepisami lub zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Zakres tego obowiązku może być różny i zależny od całokształtu zachodzących okoliczności, a w szczególności od oceny stopnia przygotowania zawodowego podwładnych, ich przeszkolenia w zakresie wymagań bezpiecznej pracy, wieku, stanu zdrowia, znajomości zasad bezpiecznej pracy przez samego kierownika grupy roboczej itp.”

Lekceważenie i łamanie przepisów regulujących bezpieczeństwo i higienę pracy może skutkować wymierzeniem pracownikowi przez pracodawcę kary porządkowej. Zgodnie z art. 108 k.p., za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzenia przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwienia nieobecności w pracy, pracodawca może zastosować wobec pracownika karę upomnienia lub nagany. Natomiast za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się w pracy w stanie nietrzeźwym lub spożywanie alkoholu w czasie pracy - pracodawca może również stosować karę pienężną.

Na podstawie art. 52 k.p. - w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych wynikających z art. 100 k.p. - pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Sąd Najwyższy w wyroku z 21 lipca 1999 r. (I PKN 169/99) stwierdził, że: „Ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 par. 1 pkt. 1 k.p.) ma miejsce wówczas, gdy w związku z zachowaniem (działaniem lub zaniechaniem) pracownika naruszającym podstawowe obowiązki można mu przypisać winę umyślną lub rażące niedbalstwo”.

Naruszenie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy może skutkować także pociągnięciem pracownika do odpowiedzialności karno-administracyjnej lub karnej.

Autor:
Grzegorz Mazurek
Gł. Specjalista ds. BHP
NIWA Biuro Doradztwa i Usług BHP

dla: Portal Budowlany JakToZbudować